Cyrylica w Bułgarii, czyli naucz się czytać bułgarski alfabet przed wyjazdem

Siedzisz w knajpie w Słonecznym Brzegu, a kelner z miną pokerzysty kładzie przed Tobą menu. Patrzysz na nie i nagle czujesz ten sam egzystencjalny lęk, co przy otwieraniu poleconego z urzędu skarbowego – niby litery znasz, ale treść sugeruje, że zaraz stracisz pieniądze i godność. Zaczynasz zabawę w 'rosyjską ruletkę gastronomiczną’ i zamawiasz na chybił trafił, wskazując palcem najbardziej egzotyczny szlaczek. Dostajesz coś z grilla, co przypomina mięso, ale w Twojej głowie wciąż tli się pytanie: 'czy ja właśnie zamówiłem język wołowy czy stek z mewy?

Ten artykuł jest po to, żebyś miał szansę wiedzieć, co zamawiasz.

Skąd się wzięła cyrylica i dlaczego akurat w Bułgarii

Cyrylica to nie jest przypadkowy zestaw kresek wymyślony przy rakii. To bułgarski towar eksportowy numer jeden, starszy niż większość europejskich monarchii, który narodził się właśnie tutaj, na tej ziemi. Powstała w IX wieku — i powstała właśnie tutaj, w tym regionie. Dwaj bracia, Cyryl i Metody, zostali wysłani przez cesarza Bizancjum na Morawy, żeby nawracać Słowian na chrześcijaństwo. Problem był jeden: Słowianie nie mieli swojego pisma. Cyryl i Metody — a właściwie ich uczniowie po śmierci Cyryla — stworzyli alfabet, który miał oddawać dźwięki słowiańskich języków. Cyryl i Metody nie stworzyli jednak cyrylicy — stworzyli głagolicę. Cyrylicę stworzyli ich uczniowie, prawdopodobnie Klemens Ochrydzki, w końcu IX / początku X wieku w Presławiu i Ochrydzie — na terenie ówczesnej Bułgarii. Nazywając od imienia starszego z nauczycieli – Cyryla.

Bułgaria jest o tyle wyjątkowa, że to właśnie tutaj, w Presławiu i Ochrydzie, cyrylica się rozwinęła i stąd rozeszła się po całym prawosławnym świecie. Rosjanie, Serbowie, Ukraińcy, Białorusini — wszyscy piszą cyrylicą. Po stuleciach ewolucji każdy swoją wersją, ale fundament pozostał ten sam.

Kiedy w 2007 roku Bułgaria wjechała do Unii Europejskiej, zrobiła to z własnym alfabetem na masce. Od tego czasu cyrylica to trzecie oficjalne pismo UE, więc przestań traktować ją jak 'ruskie znaczki’ – to europejski standard, którego wypada nie kaleczyć

Tyle historii. Teraz praktyka.

Cyrylica nie jest trudna — ona jest myląca

I to jest kluczowa różnica. Cyrylica nie jest trudna jak chińskie krzaczki – ona jest po prostu perfidnie myląca. To lingwistyczny sabotaż: połowa liter wygląda jak Twoi starzy znajomi z łaciny, ale w rzeczywistości pracują dla konkurencji. Wpadnięcie w tę pułapkę to najszybsza droga do zostania 'turystycznym jeleniem’

Rozbijmy to na trzy grupy.

Grupa pierwsza: litery, które wyglądają i brzmią tak samo jak po polsku

To twoi starzy znajomi. Widzisz je i od razu wiesz co oznaczają.

А — jak nasze A. О — jak nasze O. К — jak nasze K. М — jak nasze M. Т — jak nasze T. Е — jak nasze E.

Proste? Proste. Zapamiętaj je i przejdź dalej.

Grupa druga: litery, które wyglądają znajomo, ale brzmią inaczej

I tutaj zaczyna się zamieszanie. To są zdrajcy. Wyglądają jak litery, które znasz — ale oznaczają coś zupełnie innego.

В — Zapomnij o 'B’ jak Bułgaria. To jest W. Jeśli zamówisz 'bino’, kelner pomyśli, że masz udar, albo że jesteś z bardzo dalekiej prowincji. Pamiętaj: вино to wino, jedyny ratunek po całym dniu na słońcu.

Н — wygląda jak nasze H, ale czyta się jak N. Nessebar po bułgarsku to Несебър — i to „N” na początku to właśnie to Н.

Р — Wygląda jak polskie 'P’, ale brzmi jak soczyste R. Słowo риба to ryba. Jeśli poprosisz o 'pibę’, możesz dostać w najlepszym razie zdziwione spojrzenie, w najgorszym – coś, czego nie chcesz mieć na talerzu.

С — wygląda jak nasze C, ale czyta się jak S. Слънчев бряг — Słoneczny Brzeg — zaczyna się od S, nie od C.

У — wygląda jak nasze Y, ale czyta się jak U. Улица to ulica.

Х — wygląda jak nasze X, ale czyta się jak CH (jak w „chmura”). Хляб to chleb.

Grupa trzecia: litery, których u nas nie ma, ale da się je ogarnąć

Б — to nasze B. Балкан czytamy „Balkan”.

Г — to nasze G. Гора to góra, las.

Д — to nasze D, choć wygląda trochę dziwnie. Добре (dobrze, okej) — usłyszysz to często.

З — to nasze Z. Może kojarzyć się z cyfrą 3, ale to zwykłe Z.

И — to nasze I. Риба = riba = ryba.

Й — to nasze J (jak w „jest”). Krótkie i.

Л — to nasze L. Trochę jak odwrócone lambda, ale L.

П — to nasze P. Wygląda jak grecka pi. Плаж to plaża.

Ф — to nasze F. Фасул to na przykład

Ш — to nasze SZ (jak „szum”). Шопска — szopska.

Щ — to nasze SZCZ. Rzadko spotykane, ale jest.

Ж — to nasze Ż lub RZ. Жена to kobieta.

Ч — to nasze CZ. Черно море — Czarne Morze.

Ц — to nasze C (jak w „cena”). Цена to właśnie cena.

Я — to JA. Яхта to jacht.

Ю — to JU. Юг to południe (kierunek świata).

Ъ — nie ma polskiego odpowiednika, bo brzmi jak dźwięk, który wydaje człowiek uderzony znienacka w brzuch. To coś pomiędzy 'y’ a 'u’, ukryte w nazwie Twojego kurortu – Слънчев (Słynczew)

Słownik przeżycia — 20 słów, które wystarczą

Nie musisz znać bułgarskiego. Musisz znać tyle, żeby dać radę na plaży, w restauracji i na przystanku autobusowym.

Bułgarski	Wymowa	Po polsku
Да	Da	Tak
Не	Ne	Nie
Добре	Dobre	Dobrze / OK
Благодаря	Błagodarja	Dziękuję
Моля	Molja	Proszę
Извинете	Izwinete	Przepraszam
Колко струва?	Kolko struwa?	Ile kosztuje?
Сметката	Smetkata	Rachunek
Вода	Woda	Woda
Бира	Bira	Piwo
Вино	Wino	Wino
Риба	Riba	Ryba
Месо	Meso	Mięso
Хляб	Chljab	Chleb
Плаж	Płasz	Plaża
Автобус	Awtobus	Autobus
Болница	Bolnica	Szpital
Аптека	Apteka	Apteka
Полиция	Policia	Policja
Помощ!	Pomoszt!	Pomocy!

Co zobaczysz na ulicy i co to znaczy

Kilka napisów, które spotkasz na pewno i które teraz już będziesz umiał odczytać.

ВХОД — wchod — wejście

ИЗХОД — izchod — wyjście

КАСА — kasa — kasa

ОТВОРЕНО — otworeno — otwarte

ЗАТВОРЕНО — zatworeno — zamknięte

ТОАЛЕТНА — toaletna — toaleta

ПЛАЖ — płasz — plaża

РЕСТОРАНТ — restoran — restauracja

ХОТЕЛ — hotel — hotel

АПТЕКА — apteka — apteka

ПОЛИЦИЯ — policia — policja

БОЛНИЦА — bolnica — szpital

СПИРКА — spirka — przystanek

Trzy zdania, które musisz umieć odczytać

Слънчев бряг — Słoneczny Brzeg. Twój kurort. Czytasz: Słynczew brjag.

Несебър — Nesebar. Czytasz: Nesebyr.

Мога ли да платя с карта? — Moga li da płatja s karta? Czy mogę płacić kartą? . Zdecydowanie najbardziej przydatny zwrot w Bułgarii.

Na koniec

Następnym razem kiedy autobus zatrzyma się na przystanku, spojrzysz na tabliczkę z nazwą i zamiast wzruszyć ramionami, odczytasz ją. Litera po literze, może wolno, może z błędem — ale odczytasz. I to wystarczy.

Cyrylica nie jest barierą. Jest tylko alfabetem, który czeka, żeby ktoś poświęcił mu dwadzieścia minut.